Eντός του Ξεφτίσματος
Ένα λεξικό γλωσσολογίας ξεκινάει όταν δεν δίνει πλέον την ορολογία των λέξεων
αλλά το έργο αυτών.
George Bataille
Η γλώσσα μπορεί να είναι ανεπανόρθωτα ανακριβής. Στη σφαίρα της καλλιτεχνικής
πρακτικής η ίδια λέξη μπορεί να σημαίνει ταυτόχρονα και μια χωρική φόρμα και ένα
χρονικό συμβάν, μπορεί να περιγράφει μια διαδικασία δημιουργίας ή κατασκευής ή ακόμη
και την υλική υπόσταση του τελικού καλλιτεχνικού αντικειμένου.
Εικόνα…Βελονιά…Σκηνή…Κάδρο…Ίχνος…Χάρτης…Πτυχή. Κι άλλοι όροι πλάθουν πολλαπλές
συνεκδοχές, λειτουργώντας περισσότερο ως διπλοί εκπρόσωποι/εκφραστές ή ως
υπονομευτές οι οποίοι φαίνεται να αγνοούν την πιθανότητα ενός δυνητικού νοήματος
μέσα από την παρουσία κάποιου αντίστοιχου άλλου. Η λέξη αντικείμενο, για παράδειγμα,
σηματοδοτεί κάτι το συμπαγές, κάτι το οποίο ενδέχεται να ιδωθεί ή να αγγιχθεί αλλά
ακούγεται επίσης ως η έντονη κραυγή της αντίρρησης, το κίνητρο πυροδότησης
συγκρουσιακών προκλήσεων κάθε μορφής . Το νόημα, άρα, δεν θεωρείται ποτέ σταθερό,
ούτε καν ολοκληρωτικά σίγουρο. Εντός του συγγραφικού έργου του Georges Bataille
«Κριτικό Λεξιλόγιο» ενυπάρχει πάντα ένας διπλός τρόπος με το οποίο ενδέχεται να
χρησιμοποιηθεί η γλώσσα, τουτέστιν ο όρος ‘ά-σχημο΄ λειτουργεί όχι μόνο ως επίθετο
αλλά και με βάση τη διπλή αναφορά τόσο στην αμφισημία όσο και την αμορφία και μπορεί
να θεωρηθεί και ως η λειτουργία η οποία αναιρεί την ταξινόμηση ή ‘φέρνει τα πάνω
κάτω». Το ξέφτισμα είναι πιθανότατα ένας αντίστοιχος όρος. Στο υλικό πεδίο
χρησιμοποιείται να καταδείξει ένα σκισμένο ή φθαρμένο κομμάτι από ύφασμα: το σημείο
στο οποίο ένα ένδυμα ξεκινά να αλλοιώνεται και γίνεται πλέον άχρηστο ή είναι η στιγμή
κατά την οποία η συνεκτικότητα στην επιφάνεια ενός υφάσματος σπάει ή βρίσκεται σε
διάλυση. Το ξέφτισμα είναι κι ένας τόπος αψιμαχίας, ένα σημάδι κρίσης ή αμφισβήτησης.
Σε συναισθηματικό ή ψυχολογικό επίπεδο αναφέρεται στην πάλη των νεύρων, στην
ανάδυση εντάσεων, στην υπομονή που αποταυρίζεται και στην παρατεταμένη δράση που
οδηγείται στα άκρα.
Το ξέφτισμα ενδέχεται να σηματοδοτεί μεταφορικά την αστάθεια τόσο σε εννοιολογικό όσο
και σε φυσικό επίπεδο και σε αναλογία με την ελληνική έννοια της «α-πορίας», φαίνεται
ότι ορίζει/ περιγράφει μια ζώνη διαρκούς αμφισβήτησης ή διστακτικότητας. Όπως η φόρμα
του ρούχου που ξεφτίζει σταδιακά έτσι και η ίδια η ξεφτίζει, εγκαταλείπει την κανονική
προσωρινή της μορφή και πέφτει στο πάτωμα ά-σχημη, μπερδεμένη κι εξαθλιωμένη. Κι ενώ
φαινομενικά είναι κάτι το ανεπιθύμητο, το ξέφτισμα παραμένει ένας ακαταμάχητος
πειρασμός, ένας τόπος αποπλάνησης και παραβατικότητας ο οποίος απαιτεί ιδιαίτερη
προσοχής. Ποιος είναι αυτός που δεν υπέκυψε σε μια στιγμή στον πειρασμό των χαλαρών
συνάψεων του ξεφτίσματος. Που δεν ενέδωσε κάποτε στον απίθανο πειρασμό ενός
λυμένου/χαλαρού νήματος. Και που δεν ένιωσε μέσα του τη στιγμή όπου συνυπάρχουν
ταυτόχρονα βία κι ευχαρίστηση, στο σημείο εκείνο όπου το νήμα ξεδιπλώνεται χωρίς
επιστροφή. Ή που μπορεί να τρόμαξε στη θέα των ατελών και ξέφρενων ορίων μίας
αφήγησης μέχρι την τελική αποκάλυψη ενός κρυμμένου μυστικού. Το ξέφτισμα μπορεί να
είναι η πράξη της αναίρεσης του συνήθους και αυτού που ήδη γνωρίζουμε. Είναι μια
στρεσογόνος περίοδος . Τότε καταρρίπτεται η ψευδαισθησιακή επιφάνεια μια δεδομένης

πραγματικότητας. Είναι τελικά μια πράξη αποδιοργάνωσης, πράξη η οποία προκαλεί την
κατάρρευση νοημάτων ή περιπτώσεων για να αποκαλυφθούν τελικά τα ουσιαστικά
συστατικά τους καθώς και η κρυφή τους διάταξη.

Στην περφόρμανς της Ευαγγελίας Μπασδέκη, I Trust You, η επαναλαμβανόμενη
χειρονομία παίρνει τη μορφή του ‘επιθετικού’ κεντήματος/της επιθετικής κεντιάς
πάνω στο δέρμα, γίνεται μία οξεία, διαρκής διερεύνηση του πόνου και της πολιτικής
διάστασης. Κατά τη διάρκεια μίας ολόκληρης μέρας η καλλιτέχνις εξύφαινε σιωπηλά
το πέλμα της και το αμείλικτο, επαναλαμβανόμενο κέντημα λάμβανε σταδιακά τη
μορφή της εικόνας του Μίκυ Μάους. Στο κέντρο του χώρου στεκόταν η Μπασδέκη
απορροφημένη από την αποτρόπαια διαδικασία του κεντήματος του σώματος,
πάντα υπό το έντονο -και ενοχλητικά διεισδυτικό – βλέμμα του παρευρισκόμενου
κοινού. Στη διπλανή αίθουσα της γκαλερί η ταυτόχρονη προβολή της δράσης σε
βίντεο παρείχε διαμεσολαβημένη απόσταση από το γεγονός. Η μετάβαση από τον
ένα χώρο στον άλλο οδηγούσε το κοινό στην μετάβαση από αποστασιοποιημένο
θεατής σε συνεργό στην ίδια την κατάσταση. Σαν τον επιστάτη στη γραμμή
παραγωγής που παρακολουθεί προσεκτικά τη διαδικασία η παρουσία του κοινού
έμοιαζε να ωθεί την καλλιτέχνη στο να διατηρεί το ρυθμό της, ‘να συνεχίζει να
δουλεύει’.
Η αργή καταστροφή, η αλλοίωση του δέρματος ή των προσωπικών φυσικών
λειτουργιών, ως μια εμφανής πράξη διαμαρτυρίας, η επιβολή ενός συγκεκριμένου
γενικού ή τοπικού πόνου, είναι ο τρόπος να τραβήξεις την προσοχή για την ομιχλώδη
πίεση των κοινωνικών αξιών και της βίας της εξουσίας ενώ ταυτόχρονα την
επισκιάζεις. Η προσπάθεια, όμως, να γίνει ο πόνος αναγνωρίσιμος δεν είναι πάντα
δυνατή, αφού μοιάζει να διαχέεται με έναν άστατο βηματισμό εισάγοντας
απροσδόκητες ρωγμές στον ίδιο τον εαυτό. Σε μια στιγμή της περφόρμανς το κοινό
ένιωσε μουδιασμένο απέναντι στη βίαιη κίνηση/χειρονομία, έμοιαζε υπνωτισμένο
από τον ρυθμό του κεντήματος, απέκτησε συναίσθηση και άλλων διαστάσεων του
πόνου οι οποίοι μπορεί να μην έμοιαζαν τόσο προφανείς.
Δεν άργησε η εμπειρία του πόνου να εμμένει ακόμη και κατά τις στιγμές παύσης και
αδράνειας. Μέρη του σώματος της καλλιτέχνιδος έμοιαζαν να υποκύπτουν στον
ανατριχιαστικό πόνο του μουδιάσματος και τις κράμπες στους μυς. Και ο πόνος δε
σταμάτησε με τη λήξη της δημόσιας δράσης. Τις εβδομάδες που ακολούθουν το
κρυφό πλέον κέντημα απορρίπτεται από το ίδιο το σώμα και σιγά σιγά ξηλώνεται,
διαλύεται. Στο έργο της Μπασδέκη δύσκολα εντοπίζονται τα όρια της αρχής και του
τέλους, που ξεκινάει και που σταματάει πραγματικά το έργο, αφού κάθε
περφόρμανς συνεχίζεται στον ιδιωτικό χωροχρόνο ως ίχνος, ως μια τρυφερή,
καταγραφή αυτού που μένει πίσω.

Παρομοίως μέσα στην ίδια τη δράση υπήρξαν στιγμές «διολίσθησης»/πτώσης και ο
«χαρακτήρας» της καλλιτέχνιδος μοιάζει να κατρακυλάει, ν΄ αποτυγχάνει. Στην
ιστορία της περφόρμανς (όπως και στην αυτοβιογραφία) το άτομο εμφανίζεται ως η
αφηρημένη και μυθολογική εκδοχή του ευατού του; μια διττή οντότητα ‘η οποία
απολαμβάνει τη συνοχή και την ενότητα που στερείται ο ευατός’. Στο σημείο που ο
πόνος φάνηκε να καταλαμβάνει ολοκληρωτικά τη Μπασδέκη –την ώρα του
απροσδόκητου μουδιάσματος ή του αφόρητου πόνου από την διάτρηση της βελόνας
– έγινε εντέλει ορατή η συνεκτικότητα του δυιστικού/του διπολικού/του διπλού της
ξεφτίσματος/κατρακυλίσματος . Η μαγική όντοτητα έσπασε μέσα σε λίγα λεπτά και ο
χαρακτήρας κατέρρευσε. Εδώ ο θεατής έπαψε να είναι πλέον μόνο ένα μέλος των
θεατών σε μια κοινή δράση; έγινε και ο ίδιος συμμέτοχος σε αυτή, όχι μόνο
ενθαρρύοντας τη διεξαγωγή της αλλά επιδοκιμάζοντας και ενθαρρύνοντας
ουσιαστικά την αίσθηση του πόνου τον οποίο βιώνει ένα άλλο ανθρώπινο ον.

Tότε το ξέφτισμα φωτίζει αυτό που μένει συνήθως αθέατο; την πρωτογενή ύλη
της δημιουργίας, τις αόρατες δομές που την κρατούν ενωμένη.
Στο πλαίσιο της σειράς Platform το ξέφτισμα μπορεί να λειτουργήσει ως
μοντέλο το οποίο αντικατοπτρίζει ένα ευρύ φάσμα ιδεών και πρακτικών. Εκεί
είναι που μοιάζει με ελιγμό ή με μια διεργασία σε εννοιολογικό, φιλοσοφικό
αλλά και σε πραγματικό πλαίσιο. Προτείνει μια ανάγνωση με βάση την οποία η
πράξη δεν είναι ποτέ ολοκληρωτικά στατική, είναι μόνιμα σε μετάβαση, είναι
πάντα σε κίνηση. Ανακτά αξία για το προσωρινό, επιτελεστικό συμβάν της
καλλιτεχνικής πρακτικής. Για τις διαδικασίες που ενισχύουν το έργο και
παραμένουν μέρος αυτού του, για τον ενεργό χώρο διαλόγου μεταξύ τέχνης,
καλλιτέχνη και κοινού, στο σημείο όπου το νόημα προτείνεται/σχεδιάζεται ,
και είναι υπό διαπραγμάτευση και διεκδίκηση. Η ιδέα του ξεφτίσματος
πρωταγωνιστεί τόσο στη φόρμα όσο και στο περιεχόμενο του έργου από τη
σειρά Platform Μπορεί να ειδωθεί ως μια μορφή διστακτικότητας, το
αντίστοιχο του αβέβαιου, του αόριστου, αλλά μπορεί να συσχετιστεί και με τον
τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες έχουν ανταποκριθεί και επηρεάσει τα
απρόβλεπτα κενά και τα σφάλματα στον τρόπο κατά τον οποίο
αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

written by emma cocker 2007

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here